ما چقدر با «سوگیری»، اطلاعات رسانهای شده را میپذیریم؟
سوگیری ذهنی مخاطب (Cognitive Bias) نقش بسیار حیاتی و قدرتمندی در پذیرش یا رد یک خبر و اطلاعات در فضای مجازی دارد. در واقع، سوگیریهای شناختی اغلب قویتر از شواهد عینی عمل کرده و تعیین میکنند که یک فرد اطلاعاتی را که با باورهای قبلیاش همسو است، به سرعت بپذیرد و اطلاعات متضاد را نادیده بگیرد.
به گزارش عصر هوشمندی، اما لازم است ما با چند سوگیری مهم که در پذیرش اخبار و اطلاعات رسانهای شده تأثیر میگذارند، نیز آشنا شویم:
۱. سوگیری تأییدی: این سوگیری، شاید قویترین و شناختهشدهترین سوگیری باشد. بر این اساس افراد تمایل دارند اطلاعاتی را جستوجو، تفسیر و به خاطر بسپارند که باورها و فرضیات قبلی آنها را تأیید کند. مثلا اگر فردی به یک دیدگاه سیاسی خاص اعتقاد داشته باشد، محتوایی که از آن دیدگاه دفاع میکند، حتی اگر ضعیف باشد، به راحتی توسط او پذیرفته میشود، در حالی که شواهد قوی مخالف به سادگی رد یا نادیده گرفته میشود. الگوریتمهای شبکههای اجتماعی نیز با تغذیه محتوای تأییدی، این سوگیری را تشدید میکنند.
۲. سوگیری دسترسی: این سوگیری براساس سهولت بازیابی اطلاعات از حافظه عمل میکند. در واقع افراد تمایل دارند باور کنند که اطلاعاتی که به راحتی و به سرعت به یادشان میآید احتمالا رایجتر، مهمتر یا درستتر است. مثلا اخبار احساسی، تیترهای تند و…، حتی اگر نادر باشد، به دلیل تکرار زیاد، بهعنوان واقعیت پذیرفته میشود.
۳. اثر لنگر انداختن: این سوگیری به نخستین اطلاعاتی که فرد دریافت میکند، مربوط میشود. اولین اطلاعاتی که فرد دریافت میکند، بهعنوان «لنگر» یا مرجع عمل میکند و تمام ارزیابیهای بعدی براساس آن تنظیم میشود. مثلا اگر تیتر یا خلاصه اولیه یک خبر (حتی یک خبر جعلی) گمراهکننده باشد، حتی اگر فرد بعداً جزئیات دقیقتر و صحیحتر را بخواند، دیدگاه اولیه او به سختی تغییر خواهد کرد.
- سوگیری درونگروهی: این سوگیری با احساس تعلق به یک گروه اجتماعی یا سیاسی در ارتباط است. در واقع ما تمایل داریم اطلاعاتی را که از سوی اعضای «گروه خودی» منتشر شده است، بهطور پیشفرض صحیح بپنداریم و اطلاعاتی که از «گروه بیرونی» میآید را با بدبینی بنگریم. مثلا اخبار مربوط به شکست تیم حریف یا موفقیت گروه خودی سریعتر و بدون تردید به اشتراک گذاشته میشوند و….
🔻این چهارگانه شاید ملموسترین و سادهترین سوگیریهای شناختی و ذهنی مخاطب است که در پذیرش و باور یک محتوا بدون درنظر گرفتن صحت و حقیقت آن اثر میگذارد.
✍️معصومه نصیری ـ مدرس و پژوهشگر سواد رسانهای
انتهای پیام
